Wanneer u voor een ouder, partner of ander familielid zorgt, wilt u vooral één ding: dichtbij zijn, zonder dat het ten koste gaat van ieders privacy of zelfstandigheid. Misschien denkt u: “Zou een mantelzorgwoning in de tuin niet de ideale oplossing zijn?” Maar dan komt direct de twijfel. Mag dat eigenlijk wel, zomaar een tweede huis op uw erf? Heeft u een vergunning nodig? Of loopt u het risico dat u straks iets moet afbreken?
Als u hiermee worstelt, bent u niet de enige. Wij spreken regelmatig families die precies in deze fase zitten: vol goede bedoelingen, maar vastgelopen in onduidelijke regels, onbegrijpelijke termen en tegenstrijdige adviezen van gemeentewebsites. Het idee van een mantelzorgwoning voelt logisch en liefdevol, maar de regelgeving? Die voelt als een doolhof. Gelukkig bent u hier op de juiste plek.
Bij GoudStaete begeleiden we regelmatig mensen die met deze vragen zitten. We bouwen niet alleen modulaire mantelzorgwoningen die écht aanvoelen als een thuis, maar we kennen ook de regels van binnen en van buiten.
In dit artikel leggen we stap voor stap uit wanneer u een mantelzorgwoning zonder vergunning mag bouwen, welke regels dan wél gelden, en hoe u voorkomt dat u achteraf in de problemen komt. Aan het eind van dit artikel weet u precies of uw situatie in aanmerking komt voor vergunningsvrij bouwen. En hoe u dit zonder zorgen aanpakt.
Wat is een mantelzorgwoning eigenlijk?
Een mantelzorgwoning is een aparte woning op uw eigen terrein, bijvoorbeeld in uw achtertuin, waarin iemand woont die zorg nodig heeft, of waarin u als mantelzorger zelf gaat wonen. De hoofdwoning en de mantelzorgwoning horen bij elkaar en staan op hetzelfde erf.
Het gaat om intensieve, onbetaalde zorg aan iemand met wie u een persoonlijke band heeft. Bijvoorbeeld uw ouders, uw kind met een beperking, of uw partner. De woning is bedoeld om dichtbij elkaar te wonen, met behoud van privacy én zelfstandigheid.
U kunt:
- een bestaand gebouw (zoals een garage of schuur) ombouwen tot mantelzorgwoning,
- een aanbouw aan uw huis maken,
- of een losse, verplaatsbare woning in de tuin zetten (zoals een chalet of module-unit).
Wanneer mag u een mantelzorgwoning zonder vergunning bouwen?
Sinds 2014 is het mogelijk om in veel gevallen vergunningsvrij een mantelzorgwoning te plaatsen. Dat betekent: u hoeft dan géén omgevingsvergunning aan te vragen voor het bouwen van de woning.
Maar let op: vergunningsvrij betekent niet dat u zomaar alles mag doen. U moet aan een aantal voorwaarden voldoen. Hieronder zetten we de belangrijkste voor u op een rijtje.
De voorwaarden voor vergunningvrij bouwen
De mantelzorgwoning staat op hetzelfde erf als de hoofdwoning
Er moet al een bestaande woning op het perceel staan. U mag de mantelzorgwoning dus niet op een leeg stuk grond zetten.
De woning is voor maximaal 2 personen
Er mag maar één huishouden in wonen, en dat huishouden mag bestaan uit maximaal 2 personen. Minstens één van die twee moet mantelzorg geven of ontvangen.
Er is sprake van aantoonbare mantelzorg
Er moet echt een zorgrelatie zijn. De gemeente mag vragen om een verklaring van bijvoorbeeld een huisarts of wijkverpleegkundige waaruit blijkt dat mantelzorg nodig is.
Alleen de begane grond mag als woonruimte worden gebruikt
Een verdieping of zolder mag wel, maar alleen als berging. Slapen, wonen en koken mag alleen op de begane grond.
De woning staat in het achtererfgebied
U mag een mantelzorgwoning vergunningsvrij alleen achter de voorgevel van uw huis plaatsen — dus meestal in de achtertuin. In de voortuin is het niet toegestaan zonder vergunning.
De woning blijft binnen de bouwgrenzen
De mantelzorgwoning mag:
- maximaal 100 m² groot zijn als u buiten de bebouwde kom woont,
- niet hoger zijn dan uw hoofdwoning (als hij binnen 4 meter daarvan staat),
- een dakgoot hebben van maximaal 3 meter hoog (als hij verder dan 4 meter van uw huis staat).
Let op: als u al bijgebouwen heeft (zoals een schuur), dan tellen die mee in het totaal dat u op uw erf mag bebouwen. U mag niet oneindig bouwen, ook niet vergunningsvrij.
Wat zijn redenen dat er toch een vergunning nodig is?
In sommige gevallen heeft u wél een vergunning nodig. Bijvoorbeeld als u in een beschermd dorpsgezicht woont, als het erf onderdeel is van een natuurgebied, of als er (nog) geen sprake is van intensieve zorg.
Wat betekent “vergunningsvrij” precies?
Vergunningsvrij bouwen betekent dat u geen omgevingsvergunning hoeft aan te vragen voor de bouw. Maar u moet nog wel voldoen aan:
- het Besluit bouwwerken leefomgeving (voorheen Bouwbesluit): bijvoorbeeld over veiligheid, isolatie en brandpreventie,
- de regels van uw gemeente,
- en het Burgerlijk Wetboek (bijvoorbeeld: u mag uw buren niet onnodig hinderen met uw bouw).
Ook moet u dus altijd kunnen aantonen dat er sprake is van mantelzorg. Doet u dat niet, dan kan de gemeente eisen dat u de woning weghaalt of aanpast.
Veelgemaakte misverstanden
Bij GoudStaete horen we regelmatig dezelfde vragen of fouten terug. We zetten de belangrijkste voor u op een rij, zodat u ze kunt voorkomen:
❌ “Vergunningsvrij? Dan hoef ik niks te melden.”
Niet waar. Veel gemeenten willen wel dat u meldt dat u een mantelzorgwoning gaat plaatsen. Ze registreren die in hun systeem of geven soms een huisnummer. Geen vergunningsaanvraag, maar wel graag even contact.
❌ “Ik zet het gewoon alvast neer, de zorg komt later wel.”
Dat mag niet. Er moet op het moment van plaatsing al sprake zijn van mantelzorg. Anders loopt u het risico dat u de woning weer moet afbreken. Wilt u vooruit plannen? Dan komt u in het terrein van de pré-mantelzorgwoning (waar wél een vergunning voor nodig is).
❌ “Als de zorg stopt, blijf ik er gewoon in wonen.”
Ook niet toegestaan. Na afloop van de mantelzorg moet de woning ophouden een woning te zijn. Vaak moet u dan de keuken en badkamer eruit halen, zodat het bouwwerk weer als schuur of berging gebruikt wordt. Slopen hoeft meestal niet.
Hoe weet u of u aan de regels voldoet?
De makkelijkste manier om dit zeker te weten: Doe de gratis vergunningscheck van GoudStaete. Onze experts kijken met u mee naar:
- uw locatie en erf,
- uw locatie en erf,
- de bouwplannen,
- en of u vergunningsvrij mag bouwen.
Conclusie
Het plaatsen van een mantelzorgwoning zonder vergunning lijkt ingewikkeld, maar met de juiste informatie is het heel goed te doen. Als je aan de voorwaarden voldoet; zoals een echte mantelzorgsituatie, bouwen in het achtererfgebied, en een maximale grootte van 100 m², kun je zonder vergunning bouwen. En dat scheelt niet alleen papierwerk, maar ook tijd, kosten en onzekerheid.
We begrijpen dat je vooral bezig bent met de zorg voor een dierbare. Het laatste waar je op zit te wachten is gedoe met regels, uitzonderingen en bureaucratie. Daarom wilden we je in dit artikel stap voor stap laten zien hoe je helderheid krijgt over wat er wél en niet mag. En waar je op moet letten als je die zorgwoning wil plaatsen.
Bij GoudStaete helpen we we graag mensen zoals u: betrokken families die op zoek zijn naar een oplossing die warm voelt, maar wél klopt volgens de regels. We bouwen niet alleen woningen die voelen als een echt thuis, maar we zorgen er ook voor dat je geen onaangename verrassingen tegenkomt bij je gemeente. Direct weten waar u aan toe bent? Vraag een vrijblijvende vergunningscheck aan.
