U ziet het al een tijdje gebeuren. Papa heeft moeite met de trap. Mama vergeet steeds vaker dingen. Of misschien belt een van hen u vaker op, gewoon om een stem te horen. Die kleine signalen die samen een groot verhaal vertellen: uw ouders hebben meer hulp nodig.

En dan komt die gedachte: wat als ze dichterbij zouden kunnen wonen? In een mantelzorgwoning in de tuin bijvoorbeeld. Dat lijkt ideaal – ze blijven zelfstandig, maar u bent er snel bij als het nodig is. Maar meteen daarachter komt een golf van vragen: Mag dat zomaar? Wat kost zoiets? En vooral: waar moet ik in vredesnaam beginnen?

U bent niet de enige die zich zo voelt. Veel mensen tussen de 40 en 60 jaar willen hun hulpbehoevende ouders graag dichtbij halen. Ze willen het “extra goed” regelen voor hun vader of moeder. Maar tegelijkertijd hoort u verhalen over gemeentes die dwarsliggen, banken die nee zeggen, en families die over geld in conflict raken. Die spanning tussen de wens om te zorgen en de angst om fouten te maken, die herkennen wij maar al te goed.

Ik heb deze reis vaker meegemaakt – niet alleen met klanten, maar ook in mijn eigen familie. Er spelen verschillende belangen. U wilt allemaal het beste voor uw ouders. Ik weet hoe overweldigend die eerste stap kan voelen. Daarom helpen wij graag gezinnen zoals dat van u bij het ontdekken wat er allemaal mogelijk is.

In dit artikel neem ik u mee langs de vier belangrijkste aspecten waar u over moet nadenken: de familiesituatie, de financiële kant, de juridische regels en de fiscale gevolgen. Na het lezen weet u precies waar u moet beginnen en welke eerste stappen u kunt zetten om met vertrouwen richting een mantelzorgwoning te werken.

De 4 aspecten waar u over moet nadenken

Voordat u concrete stappen zet richting een mantelzorgwoning, is het belangrijk om vier aspecten goed te doordenken. Deze aspecten hangen allemaal met elkaar samen en bepalen of een mantelzorgwoning voor uw situatie de juiste oplossing is.

Aspect 1: Familiair – De situatie in de familie

Wat is de huidige situatie van uw ouders?

De eerste vraag die u zichzelf moet stellen is: wat is er precies aan de hand? Heeft een van uw ouders een medische diagnose die zorg noodzakelijk maakt? Of is het meer een gevoel dat ze hulp nodig hebben bij dagelijkse dingen?

Het is belangrijk om hier eerlijk naar te kijken. Sommige mensen realiseren zich dat hun ouders al jaren meer hulp nodig hebben dan ze toegeven. Anderen voelen zich misschien gedwongen door een plotselinge gebeurtenis, zoals een val of ziekenhuisopname.

Kijk ook naar wat uw ouders zelf willen. Zijn zij degenen die om een oplossing vragen? Of heeft u het gevoel dat er iets moet gebeuren, terwijl zij daar misschien nog niet klaar voor zijn? Het beste scenario is natuurlijk wanneer iedereen op dezelfde lijn zit over de noodzaak van extra zorg.

Hoe denkt de rest van de familie erover?

Een mantelzorgwoning raakt niet alleen u en uw ouders. Heeft u broers of zussen? Hoe denken zij erover? En misschien net zo belangrijk: hoe staat uw partner erin? Het is essentieel dat iedereen die er direct mee te maken krijgt, achter het plan staat.

In de praktijk zien wij vaak dat één kind de hoofdverantwoordelijkheid op zich neemt, terwijl andere kinderen op afstand wonen of minder betrokken zijn. Dat kan prima werken, maar alleen als er duidelijke afspraken zijn over wie wat doet en hoe iedereen bijdraagt – of het nu gaat om tijd, geld of morele steun.

Denk ook na over de impact op uw eigen gezin. Als u kinderen heeft die nog thuis wonen, hoe kijken zij eraan? Een mantelzorgwoning in de tuin betekent dat opa of oma er vaak zal zijn. Voor sommige gezinnen is dat prachtig, voor anderen kan het spanning geven.

Het is belangrijk om realistisch te zijn: het kind dat de ouders bij zich in de tuin haalt, krijgt vaak het leeuwendeel van de zorg. Dat is de praktijk, ook al maken broers en zussen de beste bedoelingen. Tegelijkertijd: als uw ouders ver bij andere familieleden vandaan wonen, wordt bezoeken ook een uitdaging voor hen. Maak afspraken over verwachtingen, maar blijf ook realistisch over wat er daadwerkelijk zal gebeuren.

Het belang van open communicatie met alle betrokkenen

Voordat u ook maar één offerte aanvraagt, is het verstandig om als familie samen te zitten en open te praten over wat iedereen verwacht. Net als bij belangrijke beslissingen die aan de keukentafel worden genomen, verdient dit onderwerp een goed, eerlijk gesprek – niet alleen over praktische zaken, maar vooral over gevoelens, zorgen, wensen en grenzen.

Bespreek vragen als:

• Hoeveel tijd bent u bereid om te investeren in zorg?
• Hoe verdelen we de zorgtaken als het zwaarder wordt?
• Wat doen we als de situatie verandert – bijvoorbeeld als de zorgbehoefte toeneemt?
• Hoe gaan we om met kosten en wie betaalt wat?
• Wat gebeurt er later met de mantelzorgwoning en hoe verhoudt dit zich tot de erfenis?

Deze gesprekken zijn niet altijd gemakkelijk. Misschien komen er gevoeligheden naar boven over wie in het verleden meer of minder voor uw ouders heeft gedaan. Of zijn er zorgen over geld en eerlijkheid tussen broers en zussen. Maar veel beter om deze dingen nu uit te spreken dan dat ze later tot conflict leiden.

Een goed gesprek zorgt ervoor dat iedereen zich gehoord voelt. Dat er ruimte is voor twijfel én enthousiasme. Voor vragen én ideeën. Uit onze ervaring weten we: de gezinnen die het beste door het proces heen komen, zijn de gezinnen die vooraf alles bespreekbaar maken. Leg afspraken desnoods schriftelijk vast, zodat iedereen later kan terugkijken naar wat er is afgesproken.

Aspect 2: Financieel – Hoe wordt de mantelzorgwoning gefinancierd?

De kosten van het realiseren van een mantelzorgwoning

Een van de eerste vragen die mensen hebben is: wat gaat dit kosten? En dat is logisch, want een mantelzorgwoning is een flinke investering. Afhankelijk van de grootte, afwerking en eventuele aanpassingen, kunt u rekenen op een bedrag tussen de 80.000 en 230.000 euro voor een nieuwe mantelzorgwoning.

Daarbij komen nog kosten voor:

• De fundering en aansluiting op nutsvoorzieningen (water, elektra, riolering)
• Transport en plaatsing
• Eventueel grondwerk of aanpassing van de tuin
• Notariskosten voor juridische zaken (daar komen we later op terug)
• Mogelijk gemeentelijke leges of heffingen

Tel het allemaal bij elkaar op en u zit al snel tussen de 100.000 en 250.000 euro voor een complete, instapklare mantelzorgwoning.

Is de bank akkoord met het hoofdperceel?

Hier komt een cruciaal punt waar veel mensen tegenaan lopen: als er al een hypotheek rust op uw huis, moet u toestemming vragen aan uw bank voordat u een mantelzorgwoning plaatst. Zonder die toestemming kan uw bank in theorie uw hypotheek opeisbaar stellen. Dat klinkt dramatisch, en in de praktijk gebeurt het zelden, maar het risico is er wel.

Waarom zijn banken hier zo streng over? Door een mantelzorgwoning te plaatsen, verandert u de situatie op uw perceel. Als de bank ooit het huis moet verkopen (bij betalingsproblemen), wordt dat ingewikkelder als er ook bewoners in een mantelzorgwoning zitten die mogelijk ontruimd moeten worden.

Sommige banken staan open voor mantelzorgwoningen en vinden het zelfs positief dat u voor uw ouders zorgt. Andere banken zijn terughoudender en stellen strenge voorwaarden. Het helpt om vooraf goed uit te zoeken welke banken ervaring hebben met mantelzorgconstructies en daar uw hypotheek onder te brengen als dat mogelijk is.

Een belangrijke tip: benader uw bank niet als eerste stap, maar pas nadat u de juridische structuur heeft uitgedacht (zie verderop). Banken reageren veel positiever op een doordacht plan dan op een vaag verzoek. Wilt u meer weten over hoe u uw bank kunt overtuigen? Lees ons artikel over hypotheek en mantelzorgwoningen.

Financieringsmogelijkheden en subsidieregelingen

Er zijn verschillende manieren om een mantelzorgwoning te financieren:

Eigen middelen of overwaarde: Soms kunnen uw ouders (deels) meebetalen uit spaargeld of de overwaarde van hun huidige huis. Het komt regelmatig voor dat kinderen het huis van hun ouders kopen, waarna de ouders met die opbrengst bijdragen aan de mantelzorgwoning. Dit vergt natuurlijk wel goede afspraken over eigendom en erfenis.

Hypotheek of lening: Als er onvoldoende spaargeld is, kunt u een extra hypotheek of persoonlijke lening afsluiten. Sommige banken bieden speciale constructies voor mantelzorgwoningen aan. Let wel: de rente op deze lening is meestal niet aftrekbaar voor de belasting, omdat het niet gezien wordt als een lening voor uw eigen hoofdwoning.

Huren in plaats van kopen: Een andere optie is om een mantelzorgwoning te huren in plaats van te kopen. Verschillende bedrijven verhuren prefab zorgunits, vaak met een flexibele opzegtermijn. De huurprijzen variëren van ongeveer 700 tot 1.300 euro per maand, afhankelijk van grootte en luxe. Dit kan aantrekkelijk zijn als u niet meteen een groot bedrag wilt investeren of als de zorgsituatie waarschijnlijk van korte duur is.

Gemeentelijke ondersteuning: Een veelgestelde vraag is of er subsidies zijn. Helaas bestaat er geen landelijke subsidie voor het bouwen van mantelzorgwoningen. Wel kunt u via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) soms een vergoeding krijgen voor specifieke woningaanpassingen die het langer thuis wonen mogelijk maken. Denk aan drempelverwijdering, aangepaste sanitair of hulpmiddelen. Dit verschilt sterk per gemeente, dus informeer bij uw lokale Wmo-loket naar de mogelijkheden.

Sommige gemeenten geven incidenteel een eenmalige financiële stimulans voor mantelzorgwoningen, maar dat is de uitzondering, niet de regel. Reken er dus op dat u het grootste deel zelf moet financieren.

Aspect 3: Juridisch – De juridische kant van de zaak

Op welke grond komt de woning te staan?

Dit lijkt misschien een vreemde vraag – natuurlijk komt de woning op uw grond, in uw tuin. Maar juridisch gezien is het belangrijk om goed na te denken over de eigendomsstructuur.

In Nederland geldt het principe van ‘natrekking’: alles wat duurzaam met de grond verbonden wordt, wordt automatisch eigendom van de grondeigenaar. Dus als uw ouders een mantelzorgwoning betalen en laten plaatsen op uw grond, wordt die woning juridisch gezien uw eigendom – ook al hebben uw ouders ervoor betaald.

Dit kan ongewenste gevolgen hebben. Ten eerste kan de Belastingdienst dit zien als een schenking van uw ouders aan u (zij geven u immers een huis cadeau). Ten tweede kan het later tot onduidelijkheid leiden bij de erfenis: is de waarde van de mantelzorgwoning al aan u geschonken, of moet die nog verdeeld worden onder alle kinderen? Lees hier meer over.

Wat moet er vastgelegd worden over de woning voor later?

Om de eigendomssituatie helder te houden, kunt u een ‘recht van opstal’ laten vestigen door een notaris. Dit is een juridisch recht dat ervoor zorgt dat uw ouders eigenaar blijven van de mantelzorgwoning, ondanks dat deze op uw grond staat.

In zo’n opstalakte kunt u ook meteen andere belangrijke zaken vastleggen:

• Wie is verantwoordelijk voor onderhoud van de woning?
• Wat gebeurt er als uw ouders overlijden – mag de woning tijdelijk leeg blijven staan?
• Wie mag de woning verkopen en hoe wordt de opbrengst verdeeld?
• Wat gebeurt er als de mantelzorgsituatie eindigt?

Een ander belangrijk punt: een mantelzorgwoning is formeel een tijdelijke voorziening. Als de zorg niet meer nodig is (bijvoorbeeld na overlijden), mag de woning volgens de regels niet zomaar als reguliere woning blijven gebruikt worden. Vaak moet de keuken en badkamer dan verwijderd worden, zodat het geen zelfstandige wooneenheid meer is. U kunt de ruimte dan gebruiken als kantoor, hobbyruimte of gastenverblijf.

Juist omdat veel mantelzorgconstructies ontstaan binnen families, zonder formele afspraken, kunnen er achteraf conflicten ontstaan. Laat u daarom altijd adviseren door een juridisch expert. Zo voorkomt u onduidelijkheid of spanningen binnen de familie.

Hypotheekrecht en recht van opstal uitgelegd

Hier komt een technisch maar belangrijk punt: als er een hypotheek op uw huis rust, heeft de bank een ‘hypotheekrecht’ op uw hele perceel. Dat betekent dat als u ooit niet meer kunt betalen, de bank uw hele eigendom mag verkopen om hun geld terug te krijgen.

Als u vervolgens een recht van opstal vestigt voor uw ouders, ontstaat er een situatie waarbij twee rechten op hetzelfde stuk grond bestaan: het hypotheekrecht van de bank en het opstalrecht van uw ouders. In principe gaat het hypotheekrecht voor, omdat dat er eerder was.

Dit is precies waarom banken toestemming willen geven voordat u een mantelzorgwoning plaatst. Ze willen zeker weten dat hun zekerheid (uw huis) niet in gevaar komt. Sommige banken vragen daarom om een ‘ontruimingsverklaring’: een document waarin uw ouders beloven dat ze de woning verlaten als de bank het perceel moet verkopen.

Het klinkt misschien een beetje onpersoonlijk of zelfs hard om uw ouders zo’n verklaring te laten tekenen. Maar in de praktijk is het vooral een formaliteit om de bank gerust te stellen. Het is zeer onwaarschijnlijk dat het ooit zover komt.

Aspect 4: Fiscaal – Belastingen en financiële gevolgen

Schenkbelasting en erfbelasting

We raakten het al even aan bij het juridische deel: als uw ouders een mantelzorgwoning op uw grond plaatsen zonder opstalrecht, kan de Belastingdienst dit zien als een schenking. De waarde van die woning wordt dan gezien als een gift van uw ouders aan u, waarover mogelijk schenkbelasting betaald moet worden.

De jaarlijkse vrijstelling voor schenkingen van ouders aan kinderen is beperkt (enkele duizenden euro’s), dus bij een woning van tienduizenden euro’s komt u daar ver overheen. Door een opstalrecht te regelen, voorkomt u dit probleem: de woning blijft dan eigendom van uw ouders, dus er is geen schenking.

Bij overlijden van uw ouders gaat de mantelzorgwoning naar de erfgenamen volgens het testament. Dan komt erfbelasting om de hoek kijken. De erfbelasting voor kinderen is relatief mild (10% tot 20% afhankelijk van het bedrag), maar het is wel iets om rekening mee te houden in uw financiële planning.

Gemeentelijke belastingen en toeslagen

Goed nieuws: zolang de mantelzorgwoning in gebruik is voor mantelzorg en geen apart huisnummer heeft, telt deze meestal niet mee voor extra OZB (onroerendezaakbelasting). De Waarderingskamer heeft instructies gegeven dat mantelzorgwoningen als tijdelijke voorziening buiten de WOZ-waarde gelaten moeten worden.

Let op: dit geldt alleen tijdens de actieve mantelzorgperiode. Als de zorg stopt en de woning blijft staan (bijvoorbeeld als tuinhuis), kan de gemeente de OZB-waarde wel aanpassen.

Voor toeslagen en uitkeringen kan de situatie ingewikkelder worden. Als uw ouders bepaalde uitkeringen ontvangen (zoals alleenstaande AOW) of toeslagen (zoals huurtoeslag), kan samenwonen invloed hebben op die bedragen. Gelukkig is de zogenaamde ‘mantelzorgboete’ afgeschaft: ouders die bij hun volwassen kinderen intrekken, mogen hun alleenstaande AOW-uitkering behouden.

Waar u vroeg in het proces op moet letten

Het belangrijkste fiscale advies dat we kunnen geven: betrek een fiscalist erbij voordat u grote stappen zet. Een fiscalist kan doorrekenen wat de gevolgen zijn van verschillende constructies en u helpen de meest voordelige route te kiezen.

Denk ook na over praktische zaken als:

• Wie betaalt de energiekosten van de mantelzorgwoning?
• Betalen uw ouders een symbolische huur of kostgeld aan u?
• Hoe regelt u dit zakelijk genoeg zodat de Belastingdienst het accepteert, maar niet zo zakelijk dat het onpersoonlijk voelt?

Deze vragen hebben niet altijd een standaardantwoord. Het hangt af van uw specifieke situatie, uw gezinsrelaties en wat voor iedereen als eerlijk voelt. Omdat mantelzorgsituaties vaak ontstaan in een persoonlijke, informele sfeer, worden belangrijke geldzaken soms uitgesteld of helemaal niet besproken. Dat kan later tot spanningen leiden. Het doel is niet om alles ‘zakelijk’ te maken, maar juist om familiebanden goed te houden door helderheid te creëren. Lees meer over belastingen.

Waar begint u nu concreet mee?

Nu u een overzicht heeft van de vier belangrijke aspecten, is de vraag: wat is de allereerste stap?

Ons advies is om te beginnen met een goed gesprek met uw ouders en eventuele broers en zussen. Zorg dat iedereen op dezelfde lijn zit over het feit dat een mantelzorgwoning overwogen wordt. Bespreek openlijk zorgen, wensen en verwachtingen.

Als de familie eruit is, is de volgende stap om de haalbaarheid te onderzoeken:

1. Check bij de gemeente of een mantelzorgwoning op uw perceel toegestaan is binnen het bestemmingsplan en aan welke voorwaarden u moet voldoen.
2. Breng uw financiële mogelijkheden in kaart. Hoeveel kunt u zelf betalen? Is er overwaarde in het huis van uw ouders? Heeft u ruimte in uw hypotheek?
3. Schakel een notaris in om de juridische structuur uit te denken. Begin hiermee voordat u naar de bank gaat – een bank reageert veel beter op een doordacht plan.
4. Neem contact op met een fiscalist om de belastinggevolgen door te rekenen en de slimste constructie te kiezen.
5. Bespreek uw plannen met uw hypotheekverstrekker en vraag hun toestemming voor het plaatsen van een mantelzorgwoning.
6. Oriënteer u op mantelzorgwoningen – kijk naar verschillende leveranciers, bezoek showmodellen en vergelijk prijzen en kwaliteit.

Het hele proces van idee tot geplaatste mantelzorgwoning duurt meestal tussen de zes maanden en een jaar. Sommige stappen kunnen parallel lopen, andere moeten wachten op goedkeuring of documenten. Reken dus op voldoende doorlooptijd en begin niet te laat als de zorgsituatie urgent is.

Conclusie: De eerste stap richting uw mantelzorgwoning

U weet nu dat een mantelzorgwoning meer is dan een huisje in de tuin. Het is een zorgvuldig plan dat familiair, financieel, juridisch en fiscaal allemaal goed moet kloppen. Dat kan overweldigend lijken, maar met de juiste voorbereiding en hulp is het absoluut haalbaar.

Het mooie is: door deze aspecten nu al te doordenken, voorkomt u verrassingen en teleurstellingen later. U kunt met vertrouwen stappen zetten, wetende dat u niets belangrijks over het hoofd ziet. Dat geeft rust – voor u, voor uw ouders en voor de hele familie.

Want laten we niet vergeten waarom u dit traject bent begonnen: u wilt voor uw ouders zorgen. U wilt dat ze hun gouden jaren in waardigheid kunnen doorbrengen, dichtbij de warmte van familie. Die liefdevolle intentie verdient het om professioneel aangepakt te worden, zodat het een succes wordt voor iedereen.

Bij GoudStaete hebben wij jarenlange ervaring met het begeleiden van gezinnen door dit hele proces. Wij kennen de valkuilen, weten welke vragen belangrijk zijn en kunnen u in contact brengen met de juiste professionals – notarissen, fiscalisten en hypotheekadviseurs die ervaring hebben met mantelzorgconstructies.

Wilt u weten of een mantelzorgwoning haalbaar is op uw perceel? Of heeft u vragen over de financiering, vergunningen of juridische constructies? Neem dan gerust contact met ons op voor een vrijblijvend adviesgesprek. In een kort gesprek krijgt u meer helderheid over wat er mogelijk is en welke vervolgstappen bij uw situatie passen. Zo kunt u met vertrouwen de eerste stap zetten richting een mooie oplossing voor uw ouders – en voor uzelf.